EVRENSEL VE YEREL HER TÜR FİKİR VE DÜŞÜNCENİN OLUŞTURUMUNUN VE DEĞİŞİMİNİN ÖZGÜRCE YAPILDIĞI AVRASYASAL-ENTELEKTÜEL MERKEZ. Kadıköy Düşünce Platformu, günlük yaşamın bilim, kültür, politika, sanat, ekonomi, devlet ve yönetişim konularının sorunlarına disiplinler arası ve ötesi anlayışla holistik ve evrimselci bir yaklaşım ile çözüm arayışı çabası içindedir. ~~~~~~~~~~~~~~~~~~"KDP BÜTÜNSEL BİLİMİN ARAŞTIRMA MERKEZİ"~~~~~~~~~~~~~~~~~~
24 Mayıs 2015 Pazar
Erol Başar Hocanın ardından.. (Erdoğan Merdemert (24 Mayıs 2015)
Erol Başar Hocanın ardından..
Merhaba sayın KDP üyeleri.
Uzun zamandır blogda yazmadım ama Erol Başar bey için bir şeyler yazmam gerektiğini düşündüm.
Hoca ilk önce, çocukluğunu daha sonra tahsil hayatını ve kariyerini anlattı, Heisenberg ile tanışmış olması beni ayrıca etkiledi. Sıcak ve samimi tavırları, önyargısız ve kendi ile tamamen barışık görünümü de dış görünümü kadar yine etkileyici idi. Bizlere gerçek bir bilim insanı "mütevazı" olur imajını çok güzel geçirdi. Kendisinden, bilgisinden, erginliğinden emin olan insanların gözlerinde bu erdemlerin ışığı hep var, bunu genel görünüşlerindeki dinginlik ile de anlamak mümkün. Gidecek yolu kalmayan birisinin yaşanacak ömrü de kalmamış olmalı diye düşündüm, değişimin pozitif yönlü okunun hep havada vızıldaması gerektiği gibi bir ders aldım Erol beyden.
Mutluluklar..
Erdoğan Merdemert (24 Mayıs 2015)
10 Mayıs 2015 Pazar
Duyuru: Kadıköy Düşünce Platformu 2015 Bahar Paneli
"Kadıköy
Düşünce Platformu 2015 Bahar Paneli" aşağıda
belirtilen yer ve zamanda yapılacaktır. Bütün KDP grubu
üyeleri ve konu ile ilgilenenler davetlidir.
Panelin
Konusu: "Yaşam ve Zihinde
Holizm"
Tarih: 23 Mayıs 2015
Saat: 14.00 – 17.30
Yer: İstanbul Kadıköy - Caddebostan’da bulunan CKM - Caddebostan
Kültür Merkezi’nin ana giriş katının bir alt katında (birinci bodrum kat)
bulunan Etkinlik Salonu’dur.
CKM adresi: Bağdat Caddesi, Haldun Taner Sok. No:11 / Kadıköy / İstanbul
Moderatör: Ateşan Aybars
Konuşmacılar: Mustafa Özcan, Prof. Dr. Erol Başar
25 Nisan 2015 Cumartesi
Osmanlı Tarihi ve Tarihin Paradigmik İlkeleri -VII- (*) (Mustafa Özcan, 25 Nisan 2015)
Osmanlı Tarihi ve Tarihin Paradigmik İlkeleri -VII- (*)
Sosyal hareketlerin etmenlerini,
doğal olanların yanı sıra onlardan etkilenip tarihi yapan ikincil nitelikteki toplumsal etmenler diye iki dikotomik
ulamda toplayarak tanımlamak yerinde
bir yaklaşım olacaktır. Bu doğrultuda, dini metinlerde mahşerin dört atlısı metaforu
(kıtlığı doruatlı, salgını yağızatlı, savaşı alatlı ve kargaşayı kıratlı simgeler) ile kendisinden söz edilen tarih yapan dört
etmenden kıtlık ve salgın şeklinde ortaya çıkan ilk ikisi doğal etmenler ulamını oluşturur.
Kargaşa ve insani bir özyıkım olan savaş ise yapıntısal karakterde
olduğundan genelde doğal olan etmenlerin
ardından tarih sahnesine gelen ikincil ulam
toplumsal ile özdeştir diyebiliriz.
Bu kapsamda
ele alındığında, değişik çatışma şekillerinden
kaynaklanan kargaşa (kaos) tarihte
daima sosyal hareketlerin tetikleyicisi
olarak işlev görmüştür. Ancak aynı zamanda da bunun, güç istenci odaklarınca devlet-toplum
eksenindeki derin ilişkileri
yönlendirmekte örtülü olarak kullanılan siyasi bir araç olduğunu unutmamak gerekir.
Bu nedenle günümüz
tarih anlayışına göre, manipülasyondan
uzak olması kaydıyla, tarihin gerçek başlatıcısı çekirdek öğeler olan sosyal
hareketlerin karakteristik yapısının ne olduğunun ortaya konulması paradigmik ilkelerinin anlaşılabilmesi
için kaçınılmaz bir gerekliliktir. Bu bakış açısından sosyal hareketler, tarihin gerçek omurgası
niteliğiyle tarihi inşa eden etmenlerdir. Ancak, mahşerin dört atlısı mecazında
da çıkarılacağı gibi, her tarihsel dönem belirli bir coğrafyada kendi sosyal hareket tipini yaratır.
Bu bakımdan,
özellikle tarihöncesinde ve ilkçağlarda kıtlık (açlık)
ve salgın (veba) şeklindeki doğal olaylar sosyal hareketlerin en olası nedenlerinin başında gelmiştir.
Bugünse,
doğal etmenlerin sosyal hareketleri başlatma yönündeki
etkililiği iyice azalmış, kültürün artık
doğal olana üstün gelmesi nedeni ile yapıntısal ortam günlük yaşamın neredeyse tamamına egemen olmuştur. Hatta
kendiliğinden olmayıp manipülatif olanların
şimdilerde esas olarak tarihi belirleyici
konumda olduğunu söylemek bile yanlış
değildir.
Konu bu
noktadan çıkışla uzun dönemli makro
tarih düzleminde ele alındığındaysa ilkçağlardakinin
tersine, bugün doğal olayları dahi tetikleyen
yapıntısallıkların artık genel
olarak zihinlerde de varlıklarını kabul ettirip tarih yapan etmenler olarak entelektüel
gündeme yerleştiğini görmek olanaklıdır.
Nitekim bu
minvalde, insan eli ile ortaya
çıkmış olduğu artık su götürmez bir gerçek olan doğal-çevresel kirlenme ve iklimsel bozunmaya karşı sürdürülen toplumsal
mücadele, şekil itibariyle evrensel nitelikteki bir sosyal hareket olarak halen
küresel siyasi gündemin birinci sırasındadır.
Bu kapsam ile
günümüzün en önemli sosyal hareketi olan çevrecilik, 1970’lerde başlayıp geçen yüzyılın son çeyreğinde uluslar arası
kamuoyunda yerleşik hale geldikten sonra 21.
Yüzyıl’ın başından itibaren de küresel
siyasi gündeme giderilmesi gereken ana
evrensel sorun olarak girmiştir.
Böylece
belirlenen bu görüngeden
bakıldığında görünen genel bir sonuç olarak ifade etmek gerekirse, insan eliyle
doğal çevrenin bozunmasının en ağır biçimi olan iklimsel ısınmanın, 21. Yüzyıl kültürel ve siyasal arenasındaki
tarih yapıcı sosyal hareketlerin esas tetikleyicisi mahiyeti ile ortaya çıkacak
olan ana çatışma kaynağı olacağı kesindir.
Mustafa Özcan (25 Nisan 2015)
______________
(*) Konu devamla gelecek ayki yazıda sürdürülecektir.
4 Nisan 2015 Cumartesi
Duyuru: Radyasyon Fizikçisi Dr.Yüksel Atakan'ın Semineri
Duyuru: Radyasyon Fizikçisi Dr. Yüksel Atakan'ın Semineri
Radyasyon
Fizikçisi Dr.Yüksel Atakan 25 Nisan
2015 tarihinde bir seminer verecektir. Seminer konusu, “Nükleer santral kazasından
4 yıl sonra bugün Fukuşima’da durum, psikolojik ve sosyal sorunlar: alınacak dersler,
ayrıca ülkemizde kurulacak nükleer santralların radyasyon güvenliğiyle ilgili
öneriler” olacaktır.
İlgi duyan
herkes davetlidir.
Seminer Programı:
1. Kazadan 4
yıl sonra Fukuşima'da durum, yeni nükleer santrallar için alınacak dersler (Sunum
30 dakika, Görüşme 15 dakika)
2. Ülkemizde
kurulacak nükleer santralların radyasyon güvenliğiyle ilgili öneriler, düşük
radyasyon dozları ve kanser riski (Sunum 30 dakika, Görüşme 15 dakika)
Tarih: 25
Nisan 2015
Saat: 13.30 –
15.00
Yer:
Caddebostan Kültür Merkezi’nin ana giriş katının bir alt katında bulunan
Etkinlikler Salonu’dur.
Not: Seminer
saat 13.30’da başlayacak olup, katılımcıların en geç saat 13.15’de toplantı
salonunda hazır olmaları rica olunur.
27 Mart 2015 Cuma
Osmanlı Tarihi ve Tarihin Paradigmik İlkeleri -VI- (*) (Mustafa Özcan, 27 Mart 2015)
Osmanlı
Tarihi ve Tarihin Paradigmik İlkeleri -VI- (*)
Bir irdeleme yöntemi olması mahiyeti ile tarihe felsefi görüngenin düşünsel
eksenin iki zıt kutbundan, yani konuya kurgusal
(spekülatif) ve eleştirel (kritik) yönlerden yaklaşarak bakıldığında son derece
öğretici sonuçlarla karşılaşılmaktadır.
Bu durum
ayni zamanda, sosyal ve beşeri bilimlerin bütününde soyut lama için geçerli olan bir akıl yürütme stratejisinin varlığı
konusundaki önemli ipuçlarını da ortaya koyar. Böylece elde edilen spekülatif tarih felsefesi ile
özellikle insanoğlunun ereğinin ne
olduğunun araştırılması konusundaki sorulara yoğunlaşma olur iken diğer
kategori olan kritik tarih felsefesinde
ise tarih akademik bir disiplin mahiyeti
ile görülerek olgunun ne kadar nesnelleştirilebileceği yönündeki sorular
cevaplanmak istenir.
Öte
yandan, tarihsel paradigmik ilkeler ile
ilgili olabilecek teorik tarih
konularının bütünün eksiksiz olarak ele alınması irdelemenin tamlığı açısından
gereken bir husustur. Bu nedenle 19. Yy
ilk yarısında historizm (tarihçilik)
ve sonra da 20. Yy başlarında bunun diyametrik karşıtı olarak historisizm (tarihsicilik) diye anılarak ortaya çıkan felsefi görüşlere
ve bunların kavramlarına değinmeden geçmek olmaz.
19. Yy başlarında Alman idealist felsefesinin doruğu yaşanırken akımın
en önemli temsilcisi G. F. Hegel
düşünme süreci ile ilgili olabilecek konuların küllisi hakkında fikir üretmekten
imtina etmemiştir. Bu kapsamda da Kant’ın
uzay-zaman kategorisi (algısı) zemininden hareketle tarih olgusunu historizm olarak adlandırılan şekliyle yorumlamaya
yönelmiştir. Hegel’in bu görüşüne
göre tarih eşsiz görüngülerden
ibaret olan zamansal akış olarak anlaşılır. Böylece akışın her aşamasındaki tarihsel
dönemler kendi düşünce ve ilkeleri ile ele alınırken bu durum kendini
pratik olarak zamanın ruhu şeklinde belli eder.
Bu
tarih anlayışını diyametrik karşıt
kutuptan bakarak 20. Yy başlarında historisizm kavramı altında eleştirense
K. Popper olmuştur. Popper’e
göre bu tür tarih anlayışı tümüyle gerçek dışıdır ve doğrudan totalitaryan ideolojilerin oluşmasına yol açar. Popper’in gene bu anlayış doğrultusundaki geliştirdiği epistemiğine göre
bilginin gelecekte nasıl bir şekil alacağını şimdiden anlamak da olanaklı değildir.
Tarihi
teorik olarak ele aldığımız önceki denemelerden
sonra şimdi de konuya pratikten bakan
görüngeden yaklaşarak yazı dizisinin teorik
ve pratik olarak bütünleşmesini sağlamaya yönelmek
istiyorum.
İşlenilen konuların çerçevesi bakımından pratik tarihin en fazla ilgili olduğu Orta
ve Yeniçağ tarihini holistik (bütünsel)
olarak anlamak için dünyanın coğrafi açıdan
uygarlık kategorileri temelinde bir değerlendirmeye
tabi tutulması gereklidir. Böylece yapılan değerlendirmenin ilk adımda o
dönemde etkin olan Eski Dünya’nın (o
çağlarda Avrasya’dır) tarihsel
olarak aşağıda verili olan dört ana
ve bir düzine tali tarihten oluştuğu
görülür.
- Batılı olan Fransız, İngiliz ve Alman tarihleri
- Orta Doğulu olan İslam Tarihi olarak Arap, İran ve Türk tarihleri
- Doğulu olan Hint, Sih ve Moğol tarihleri
- Uzak Doğulu olan Çin, Japon ve Kore tarihleri
Gene konuya
pratik tarih açısından bakarak disipliner
alanlar temelinde bir ayrım yaparsak genel anlamda dikotomik çift kutuplu üçlü
bir bölümlemeye ulaşırız:
1. Sosyal
hareketler tarihi-Dinler tarihi
2. Siyasi
tarih-Ekonomi tarihi
3. Askeri
tarih-Diplomasi tarihi
Tarihi
pratik yaklaşımla coğrafya ve disipliner alanlar olarak iki ana
kategori üzerinden entegre edersek kapsamı çok yönden bütünleşmiş olan küresel bir tarihe ulaşmak olanaklı olur. Ancak bu gene de bu yaklaşım paradigmik ilkeler açısından aranılan tarihsel özü ele vermez. Tarihsel öz ancak insan toplumlarının yaşantısının
ortak paydası olarak zamana yayılmış sosyal
hareketleri yapan tarihsel olguların içindeki çekirdeklerin bulunup zamana
göre tümleşikleştirilmesi ile ortaya çıkarılabilir.
Buradan
hareket ile Osmanlı Tarihideki sosyal hareketlerin Orta Doğu’nun Ortaçağ ve Yeniçağ tarihi ile bir bütünlük içinde değerlendirilmesinden
paradigmik ilkelere yönelik olan tarihsel
bir öz için sonuçlar
çıkarılabilir.
Mustafa Özcan (27 Mart 2015)
______________
(*) Gelecek yazıda konuya devam edilecektir.
12 Mart 2015 Perşembe
Nuriye Ulviye Hanım ve Türk Kadın Hareketi (Mustafa Özcan, 12 Mart 2015)
Nuriye Ulviye Hanım ve Türk Kadın Hareketi
8 Mart Dünya Kadınlar Günü olarak
kutlanmakta olan bir tarihtir. Türkiye’de
son zamanlarda kadına yönelik olarak ortaya çıkan olaylara bakınca kadınlarla ile
ilgili, onların durumunu irdeleyen veya sadece bir kadın hakkında yazı yazmak
artık her eli kalem tutan için bir görev oldu sanırım. Hal böyle olunca 8 Mart tarihi bende böyle bir yazı
hazırlamaya yönelik bir uyarıcı haline büründü.
Bu nedenle Dünya Kadınlar Günü’nü fırsat bilerek günün anlam ve önemine uygun
bir konu olması açısından Türk Kadın
Hareketinin öncülerinden olup da bir türlü hak ettiği ilgiyi ve
tanınmışlığı bulamamış tarihsel bir kişilik olan Nuriye Ulviye Hanım’ı tanıtmanın
yerinde bir seçim olacağını düşünerek konuyu ele alıyorum.
Kendisi Türk
Kadın Hareketi’nin başlatıcısı bir avuç
kadından biri olarak literatüre geçmiş bir kişiliktir. Ancak buna rağmen tarihi
bir kişi mahiyeti ile yeterince yaygın olarak bilinmemesinin nedeni onun
önemsizliğinden ileri gelmemektedir. Buradaki bilinmezlik durumunun kökeninde Türk insanının gelenek olmuş alışkanlığının
etkisi vardır. Çünkü kadın söz konusu olduğunda elitten olmaları nedeniyle Saray ve din kökenli kadınlardan dahi sadece bazılarına kültürel olarak ilgi
göstermekteyiz. Yani bu durum, toplumsal-kültürel faaliyetlerde öncü ve önder kadınlarca
yapılanlara tamamen ilgisiz kalan bir yapımızdan kaynaklanıyor olsa gerekir.
Aradan geçen beş yılın ardından 1913 Nisan ayına gelindiğindeyse önemli bir olay olarak hareketin içine yeni girmiş olan 20 yaşındaki Nuriye Ulviye, savaşlar nedeni ile kesintili de olsa yayımlanması 1921 yılına dek sürecek olan “Kadınlar Dünyası” adlı dergiyi imtiyaz sahibi sıfatı ile çıkarmaya başladı. Bu olay yazar ve yayıncı kadrosunun tümü kadınlardan oluştuğu ve içinde doğrudan kadın odaklı yazılar bulunduğu için ilk feminist süreli yayın olarak nitelenen bu dergiyi çıkarmakla Nuriye Ulviye Hanımı Türk Kadın Hareketi’nde istisnai bir yere yükseltti.
Derginin hemen ardından da Nuriye Ulviye Hanım, 1913 Haziran ayında Müdafaa-i Hukuk Nisvan (Kadın Haklarının Savunulması) adlı Cemiyeti kurarak Osmanlı’da sivil kadın girişimi alanında üçüncü olan bu dernekle harekete kurumsallaşma yönünde önemli bir boyut kazandırdı.
Bu iki başarı Nuriye Ulviye Hanım’ı radikal kadın hareketinin önde gelen siması haline getirdiğini belirtmek herhalde yanlış olmaz. Şimdiyse, Nuriye Ulviye Hanım’ın yaşam geçmişinden kısaca söz ederek yazıyı bitirmek istiyorum.
Nuriye Ulviye Hanım’ın ailesi 19. Yüzyıl ikinci yarısında Çarlık Rusyası’ndan zorla göç ettirilen Çerkeslerden olup Trabzon üzerinden gelip iskân yeri olarak gösterilen Balıkesir Gönen Hacıvelioba Köyü’ne (şimdilerde idari olarak mahalledir) yerleşmiştir. 1893 yılında bu köyde doğan Nuriye Ulviye (*) daha sonra Çerkes geleneğince Saray’a verilerek yaşam kariyerine sokulmuştur. Gene Saray geleneğinden olaraktan gerçekleşen çocuk yaşta kendinden yaşça çok büyük biri ile olan evliliği ile erkenden yetişkin yaşamına katılmıştır. Yaşadığı bu vuruğun (travmanın) O’nda yarattığı bu erken dönüşümle ortaya çıkan olgunluk daha 20 yaşındayken Kadın Hareketinin öncüleri arasına girebilme cesaretini sağlamış olmalıdır.
1962 yılında yaşama gözlerini yuman Nuriye Ulviye Hanım’ın mezarı doğup büyüdüğü Anadolu coğrafyasının öteki köşesi Hatay’ın Kırıkhan ilçesindedir.
Mustafa Özcan (12 Mart 2015)
_________________
(*) Hikmet Küçükköse’nin aracılığıyla temin edilen bilgilerin kaynağı Nuriye Ulviye’nin ikinci kuşaktan yeğeni
olan Hasan T. Özgenkan’dır. Babasının adı Mahmut
Yediş, annesinin adı ise Safiyedir.
26 Şubat 2015 Perşembe
Osmanlı Tarihi ve Tarihin Paradigmik İlkeleri -V- (*) (Mustafa Özcan, 26 Şubat 2015)
Osmanlı
Tarihi ve Tarihin Paradigmik İlkeleri
-V- (*)
Dizideki
öncekinin devamı olan bu denemede, tarih
paradigmaların yapılanışının nasıl
bir hiyerarşi içinde olabileceği ve
son zamanlarda tarih anlayışındaki değişmelerin ne yönde olduğu konusuna kısa da
olsa değinmek niyetindeyim.
Tahmin
edileceği üzere belli bir disiplin için en geçerli olan paradigmalar tarihsel zaman içinde önemlerini yitirdiğinden böylece
bunların geçerli öncelik konumlarında da bir azalma, bir düşme olmasını
beklemek doğru olacaktır. Bu durumsa,diyalektik
veya diyakronik özelliği olan bu
tip süreçlerde bir paradigmalar
hiyerarşisinin oluşmasına neden olur ki giderekten zamanla sonuçta da genişleyen konik spiral tipli bir gelişme
eğrisine dayalı evrimleşme süreci oluşur.
Böylece, tarih felsefesi için seminal figür olan Giambattista Vico’un öncesinden itibaren gelerek devam eden böyle
bir süreçteki evrimsel gelişmeleri Derrida’nın
yapısökümsel görüngesi’nden hareketle
incelemek oldukça yararlı çıkarımların ortaya çıkmasına yol açar. Bu bakımdan, zaman
içinde evrimsel spiralin etkinlik düzeylerinin her bir katında şu ikisel paradigmik çiftlerin sıralandığı
üç katlı bir başatlık konumlar hiyerarşisi şeklindeki bir akışın yaşanmış
olabileceğini söyleyebiliriz:
1) Dogmatik-
Pozitivistik (18.
Ve 19. Yy’lar)
2) Kritik-Kurgusal
(19. ve 20.
Yy’lar)
3) Hermönetik-Pragmatik
(20ve 21.
Yy’lar)
Ayrıca
gene, üçüncü paradigmik ilke çiftinin egemenliğini ilan ettiği spiral gelişme sürecinin bu en son
döneminde karşımıza çıkan olgunun, önceki tarihte lider figürlerin biyografilerinin basit toplamı olan mikro tarih anlayışı yerine küresellik ve holizm, yani sinerji oluşturan makro tarih anlayışına bırakma eğilimi olduğunu
da söyleyebiliriz.
Bunlara
ilaveten, sürecin akışı içindeki hiyerarşik
düzeylerde metafiziksel anlamda somut
(ontolojik) ve soyut (epistemik)
denebilecek bir “dalgalanma”
dögüsünün varlığını da ayrıca saptamak
olanaklıdır. Şimdilerde somut, yani,
bulunulan ulusal entelektüel kültürel
ortama göre ampirik veya pragmatik veya otantik evrede olduğumuzu vurgulamata yarar vardır.
Öte
yandan, paradigmaların bu tarihi
seyrinin belirli dönemlerde ortaya çıkmış olan tarih anlayışına yönelik bireysel entelektüelliklerin düşünsel
temeldeki inançlarına ve kabul görmüş olgusal bağlama dayanmakta olduğunu
düşünürsek günümüz entelektüel pragmatizminin sanat olarak algılanan tarih
anlayışından bilim olarak kabul
edilen bir tarih anlayışına doğru geçiş içinde olduğunu belirtmek
yerinde olacaktır.
Nitekim
son bir-iki on yıldır Rusya-ABD kökenli bilimcilerin ortaklığı ile
ortaya konulan matematiksel temele
dayalı bir tarih bakışı görüngesinden artık söz edilir
olmuştur. Öncülüğünü Peter Turchin’in yaptığı Kliyodinamik (Cliodynamics) adı ile
sosyal bilimler literatürüne giren tarihi bilimsel-teorik
yönden anlayan bu akım giderekten hızla yeni taraftarlar kazanmaktadır.
Herhalde Kliyodinamik akımını küresel entelektüel kesimin tarihe
bakışında kısa bir süre sonra önemli değişiklikler ortaya çıkaracak bir olgu
olarak görmek yanlış bir bakış olmayacaktır sanırım.
Tarihi
diyalektik-evrimsel bir akış olarak
ele alıp matematiksel–istatistiksel
bir modele oturtan bu görüş tarihin
karakterini özgür sanattan bilime dönüştüren sürecin başlangıcını
ifade etmektedir.
Öte
yandan, yukarıda pek çok yönü ile ortaya konulan tarihi bir kesit yerine bir
süreç olarak görüp evirilmesinin irdelenmesi teorik bakış yerine bir de pratik
yönden ele alınarak yapılmak istendiğindeyse, bu konuda bireysel olan yerine artık sosyal evrimci yaklaşımın
benimsenmesi gerektiği doğrultusundaki kanımı daha baştan belirtmek isterim.
Mustafa Özcan (26 Şubat 2015)
__________________________
(*) Devamı gelecek yazıdadır.
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)